Image default

Magnetisch veld van hete Jupiter remt stormwind af

Astronomen hebben voor het eerst de sterkte van het magnetische veld van een zevental hete exoplaneten met de omvang van Jupiter gemeten. Dat gebeurde indirect via de stormwinden op deze planeten. Die winden ontstaan doordat de gasreuzen heel dicht, en in de loop van slechts enkele dagen, rond hun ster draaien en daarbij steeds eenzelfde halfrond naar de ster gericht houden. Op dit halfrond is de atmosfeer gloeiend heet, tussen de 1900 en 2200 •C, terwijl het op het nachtelijk halfrond koud is.

Door dit grote temperatuurverschil waaien er enorm krachtige stormwinden van de dag- naar de nachtzijde. Julia Seidel en collega’s hebben deze winden op een zevental hete Jupiters waargenomen met de grote Gemini Noord Telescoop en ESA’s Very Large Telescope in Chili. Met een ultragevoelige spectrograaf werd aan de rand van deze planeten de dopplerverschuiving van de spectraallijnen van geioniseerd ijzer gemeten.

Deze dopplerverschuivingen wijzen op windsnelheden die uiteenlopen van minder dan 7000 tot zo’n 25.000 kilometer per uur. Ter vergelijking: de snelste gemeten wind op onze planeet Jupiter bedraagt 1500 km/uur. Bovendien bleek dat hoe hoger de temperatuur aan de dagzijde van een hete Jupiter is, des te lager de snelheid van zijn wind. Dat leek in eerste instantie tegenstrijdig, omdat het logischer lijkt dat een groter temperatuurverschil ook een groter drukverschil veroorzaakt en dus ook een grotere windsnelheid.

De oorzaak van deze contra-intuïtieve relatie is volgens de astronomen het magnetisch veld van de hete Jupiters. Dat zou als een soort rem op de wind werken doordat het de beweging van de elektrisch geladen deeltjes in de hete atmosfeer afremt. Hoe sterker dat veld, des te sterker die afremming. En dat maakt het nu ook voor astronomen mogelijk om via de windsnelheid de sterkte van het magnetische veld van de hete Jupiters af te leiden. In het geval van het waargenomen zevental blijkt die sterkte grofweg vergelijkbaar te zijn met die van de (koele) planeet Jupiter in ons zonnestelsel. (GB/Nature Astronomy 10, blz. 1145)

Tekst: George Beekman

Afbeelding: Impressie van de stormwinden in de atmosfeer van een hete Jupiter die constant van het dag- naar het nachthalfrond waaien. (Johns Hopkins University)

Ook interessant

Vreemde ‘exomaan’ verstoort astronomische taxonomie

Rory

NASA gooit maanplannen om: SpaceX en Blue Origin krijgen nieuwe kans

Rory

Jongere Dryas niet door meteoriet maar door vulkanisme veroorzaakt

Rory

Clarity-1 daalde af naar zeer lage baan om de aarde

Rory

Vervormde exoplaneet kort voor zijn einde

Rory

Lancering Falcon 9 met Crew13: fotoreportage

Rory