Astronomen – onder meer van het Anton Pannekoek Instituut voor Astronomie in Amsterdam – hebben een bijzondere exoplaneet ontdekt. Het is een planeet met een samenstelling vergelijkbaar met die van de aarde, maar extreem dicht rond zijn ster draait. Deze exowereld is daardoor niet bolvormig, maar als gevolg van getijdenkrachten uitgerekt. Waarschijnlijk zal het niet zo lang meer duren voordat hij helemaal uiteen wordt getrokken.
De planeet, met het catalogusnummer TOI-2431b, draait om een ster op een afstand van 117 lichtjaar in het sterrenbeeld Cetus (Walvis). Hij doet dat in ruim 5,5 uur op een afstand van slechts één miljoen kilometer van zijn ster en behoort daarmee tot een handjevol exoplaneten met een omlooptijd van korter dan één dag. De planeet is vijf tot zes keer zo zwaar en anderhalf maal zo groot als de aarde. Door de korte afstand tot de ster heeft het planeetoppervlak een temperatuur van rond de 1800 graden Celsius. Dat is hoger dan het smeltpunt van de mineralen in vele gesteenten, waardoor het oppervlak waarschijnlijk deels of volledig is gesmolten. TOI-2431b is een zogeheten lavawereld.
De korte omlooptijd impliceert ook dat de planeet onderhevig is aan de sterke getijdenkrachten van zijn ster. En dat zijn rotatietijd hoogstwaarschijnlijk in het verleden gelijk is geworden aan de omlooptijd rond de ster. TOI-2431b houdt dus steeds hetzelfde halfrond naar de ster gericht, net zoals de maan dat doet bij de aarde. Kaya Han Taş en collega’s hebben nu berekend dat de planeet daardoor niet meer bolvormig is, maar ietwat uitgerekt. De korte as van de planeet is bijna een tiende korter dan de lange as.
De baan van de planeet ligt bovendien net buiten de zogeheten Roche-limiet, de grens waarbinnen een planeet door getijdenkrachten uiteen wordt getrokken. De astronomen verwachten dat TOI-2431b deze grens steeds dichter zal naderen en over zo’n 30 miljoen jaar – een kosmische oogwenk – bereikt. Dan wordt hij uit elkaar getrokken en door de ster opgeslokt. Het is dus wel heel toevallig dat we hem nu nog kunnen waarnemen. (GB/Astronomy & Astrophysics 707, A238)
Tekst: George Beekman
Afbeelding: Impressie van het uiteenvallen van een planeet ter grootte van Mercurius voordat hij in zijn ster verdwijnt. (NASA/JPL-Caltech)