Astronomen hebben bij een soort dubbelster een ‘maan’ ontdekt waarvan niet duidelijk is of die wel zo genoemd mag worden. Hij is even zwaar als een reuzenplaneet. En in tegenstelling tot de manen in ons zonnestelsel draait hij niet om een planeet maar om een bruine dwerg, een gasbol die kenmerken heeft van zowel een reuzenplaneet als een ster. Wordt de ontdekking bevestigd, dan zal dat ook leiden tot discussies over de definitie van een maan en een planeet. De ‘queer-maan’ werd ontdekt bij CD-35 2722, een rodedwergster half zo zwaar als de zon op ongeveer 73 lichtjaar in het zuidelijke sterrenbeeld Columba (Duif). De ster heeft een begeleider die 37 maal zo zwaar is als Jupiter: te zwaar voor een planeet (maximaal 13 maal Jupiter), maar te licht voor een ster (minimaal 80 maal Jupiter). Het is dus een bruine dwerg, maar wel een relatief forse, want zijn rodedwergkompaan is slecht tienmaal zo zwaar.
De mogelijke maan werd ontdekt doordat hij met zijn zwaartekracht een periodieke variatie van de snelheid van de bruine dwerg in de waarneemrichting veroorzaakt. Die meting was mogelijk doordat de twee dwergen in de telescoop los van elkaar zijn te zien. Kevin Ho en collega’s verrichtten de metingen met de Very Large Telescope van de ESO in Chili en vonden een variatie van 300 meter per seconde. Dit betekent dat deze ‘maan’ een massa van minstens 0,9 maal die van Jupiter heeft. Het is een ondergrens omdat we niet weten onder welke hoek we tegen het baanvlak van de maan aankijken. Hij zou in ongeveer 170 dagen op gemiddeld 30 miljoen kilometer rond de bruine dwerg kunnen draaien.
Momenteel zijn al meer dan 6000 planeten bij sterren ontdekt, maar nog nooit is met zekerheid bij één van hen een maan gevonden. En de nieuwe kandidaat veroorzaakt dan ook nog verwarring over de naamgeving. De ontdekkers noemen hem voorlopig maar neutraler een ‘satelliet’. Hun ontdekking zou erop kunnen wijzen dat de definities die voor de werelden in ons zonnestelsel gelden bij andere zonnestelsels niet meer toereikend zijn. (GB/Nature 655, blz. 865)
Tekst: George Beekman

