Op 12 augustus 2026 vindt een totale zonsverduistering plaats die vanuit een deel van Europa zichtbaar zal zijn. De maan schuift daarbij voor de zon langs en bedekt gedurende maximaal ongeveer 2 minuten en 18 seconden de volledige fotosfeer. De totaliteitszone loopt onder meer over Groenland, IJsland en Noord-Spanje. Buiten deze smalle strook is de eclips gedeeltelijk zichtbaar.
De eclips is wetenschappelijk interessant omdat tijdens de totaliteit de zonnecorona zichtbaar wordt. Deze ijle buitenatmosfeer van de zon heeft temperaturen van meer dan een miljoen kelvin, terwijl de fotosfeer een temperatuur van ongeveer 5800 kelvin heeft. Waarom de corona zoveel heter is dan het zichtbare zonneoppervlak, is een van de belangrijke openstaande vragen binnen de zonnefysica.
Tijdens een totale eclips kunnen onderzoekers de ruimtelijke structuur van de corona bestuderen zonder dat het intense licht van de fotosfeer de zwakke coronale emissie volledig overstemt. Daarbij zijn onder meer coronale structuren, protuberansen en de verspreiding van licht door elektronen in het coronale plasma zichtbaar. Deze waarnemingen kunnen worden gecombineerd met metingen van de magnetische activiteit van de zon en met gegevens van ruimtemissies.
Voor de eclips van 2026 zijn verschillende gespecialiseerde meetcampagnes opgezet. NASA onderzoekt vanuit een vliegtuig op grote hoogte zowel veranderingen in de zonneatmosfeer als effecten van de plotselinge afname van zonnestraling op de aardatmosfeer. Ook worden wetenschappelijke ballonnen ingezet. De European Space Agency (ESA) gebruikt daarnaast metingen van de Solar Orbiter om de eclipswaarnemingen vanaf de aarde te combineren met observaties vanuit de ruimte.
De eclips is bovendien relevant voor onderzoek naar de ionosfeer. Wanneer de zonnestraling gedurende enkele minuten sterk afneemt, verandert de ionisatiegraad van de bovenste atmosfeer. Die veranderingen kunnen informatie opleveren over de koppeling tussen de zon, de ionosfeer en de atmosfeer van de aarde.
Voor amateurastronomen is vooral Noord-Spanje aantrekkelijk. De eclips vindt daar kort voor zonsondergang plaats, waardoor een locatie met een vrij uitzicht op de westelijke horizon essentieel is. IJsland ligt eveneens in de totaliteitszone, maar daar is de kans op bewolking groter. In Nederland is alleen een gedeeltelijke eclips zichtbaar.
Het tijdspad van de gedeeltelijke zonsverduistering van woensdag 12 augustus 2026 in Nederland is als volgt: in de omgeving van Utrecht begint de eclips om 19:16 uur, bereikt een maximale bedekking van bijna 90% om 20:11 uur, en eindigt om 21:03 uur (waarbij de zon al vlak voor het einde ondergaat). In andere delen van Nederland kan dit een of meer minuten afwijken.
Voor fotografie zijn een telescoop of telelens, een stabiel statief en een gecertificeerd zonnefilter vóór het objectief noodzakelijk. Tijdens de gedeeltelijke fase mag nooit zonder geschikte oog- of optische bescherming naar de zon worden gekeken. Alleen gedurende de volledige totaliteit kan het filter veilig worden verwijderd; zodra de eerste felle zonnestralen van de fotosfeer terugkeren, moet het direct worden geplaatst.
De eclips vormt daarmee niet alleen een astronomisch spektakel, maar ook een kortdurend natuurlijk experiment. Door waarnemingen vanaf de grond, vanuit vliegtuigen, ballonnen en ruimtesondes te combineren, hopen onderzoekers beter inzicht te krijgen in de fysica van de zonnecorona en de reactie van de aardatmosfeer op snelle veranderingen in zonnestraling.
Foto en montage [Stellarium]: Jacob Kuiper