Astronomen hebben vastgesteld dat Terzan 5 geen bolvormige sterrenhoop in de centrale verdikking (bulge) van het Melkwegstelsel is, zoals lang werd gedacht. Het blijkt een fossiel van deze bulge te zijn. Een bolvormige sterrenhoop bestaat gewoonlijk uit één generatie van stokoude sterren, maar in Terzan 5 zijn nu vier leeftijdsgroepen gevonden. Dat is het resultaat van waarnemingen met de Hubble Space Telescope en de James Webb Space Telescope.
Terzan 5 werd in 1968 ontdekt door de Turks-Franse astronoom Azop Terzan. Hij staat zo’n 6500 lichtjaar van het Melkwegcentrum en ging als bolhoop de boeken in. In 2009 werd echter ontdekt dat het object uit twee sterpopulaties bestaat, waarvan enkele jaren later de leeftijd werd vastgesteld op respectievelijk 12 en 5 miljard jaar. Astro- nomen suggereerden toen dat de bolhoop misschien een andere bolhoop of een grote interstellaire wolk had ontmoet die het materiaal voor de tweede golf van stervorming leverde.
De waarnemingen met Hubble en Webb hebben het bestaan van de twee sterpopulaties bevestigd en hun ouderdom verfijnd tot 12,5 en 4,7 miljard jaar. Er werden ook nog twee andere sterpopulaties van respectievelijk 3,8 en 2,5 miljard jaar oud gevonden. Dit was mogelijk doordat Webb veel meer sterren kon waarnemen en door- dat met behulp van archiefopnamen van Hubble ook de snelheden van sterren kon worden bepaald. Dat maakte het mogelijk de echte Terzan 5-sterren beter te onderscheiden van de buitenstaanders.
De waarnemingen wijzen er nu volgens Giorgia Zullo en collega’s op dat Terzan 5 het overblijfsel moet zijn van een van de grote wolken oermaterie waaruit de centrale verdikking van het Melkwegstelsel is gevormd. De meeste oerwolken zouden in de bulge zijn opgegaan, maar enkele ontsprongen de dans en bleven als zelfstandige eenheden rond de centrale verdikking draaien. Zoals Terzan 5, waarin de opgebrande en exploderende sterren van de eerste generatie het materiaal leverden voor de volgend generatie, enzovoorts.
Het enige andere vergelijkbare object in het Melkwegstelsel is wellicht Liller-1, ontdekt in 1977, op slechts 2800 lichtjaar van het Melkwegcentrum. (GB/Astronomy&Astrophysics 709, A212)
Tekst: George Beekman