Een uitzonderlijke hittekoepel heeft begin september voor zeer hoge temperaturen in delen van Europa gezorgd. Een omvangrijk hogedrukgebied hield warme lucht langdurig boven het continent gevangen, waardoor temperaturen in Zuid- en delen van Centraal-Europa opliepen tot ver boven de klimatologische gemiddelden. In Spanje duurde de hittegolf dit jaar al uitzonderlijk lang: volgens de Spaanse weerdienst AEMET waren er tot begin september 61 dagen met officiële hittegolfcondities, meer dan in enig eerder jaar.
Een hittekoepel ontstaat wanneer een krachtig hogedrukgebied langere tijd op vrijwel dezelfde plaats blijft liggen. In de dalende lucht binnen zo’n systeem neemt de luchtdruk toe en warmt de lucht door compressie verder op. Tegelijkertijd worden wolkenvorming en neerslag onderdrukt, waardoor de zon het aardoppervlak sterker kan verwarmen. Zo kan een zichzelf versterkend patroon van warmte en droogte ontstaan. Het KNMI beschrijft dit mechanisme als het effect van een deksel op een pan.
De hittekoepel kwam bovendien bovenop een uitzonderlijk warme zomer. Volgens de Europese klimaatdienst Copernicus was de gemiddelde temperatuur over juni, juli en augustus in West-Europa in 2026 21,69 graden Celsius, 2,54 graden boven het gemiddelde van 1991–2020. Daarmee was het de warmste zomer in de beschikbare meetreeks. Het vorige record dateerde van 2003. (climate.copernicus.eu)
Ook september liet zien dat de warmte niet automatisch met het einde van de meteorologische zomer verdwijnt. In Spanje werden tijdens een nieuwe hittegolf tussen 2 en 7 september temperaturen gemeten die volgens AEMET uitzonderlijk waren voor deze tijd van het jaar.
De Europese hitte past daarmee in een bredere ontwikkeling: door de opwarming van het klimaat ligt de temperatuurachtergrond waarop weersystemen zich afspelen steeds hoger. Een hogedrukpatroon dat vroeger al warm weer veroorzaakte, kan daardoor tegenwoordig gemakkelijker leiden tot extreme temperaturen. Tegelijkertijd bepaalt de atmosferische circulatie nog steeds waar en wanneer zulke hitte ontstaat. De hittekoepel is dus een weersverschijnsel, maar de uitzonderlijk hoge temperaturen worden mede beïnvloed door de inmiddels warmere klimaatbasis.