Astronomen hebben de jongste bekende planeet buiten ons zonnestelsel bevestigd. Elias 2-24 b is minder dan één miljoen jaar oud en bevindt zich nog midden in de schijf van gas en stof waaruit hij is ontstaan. Daarmee kunnen onderzoekers voor het eerst een reuzenplaneet bestuderen op een moment dat de vorming ervan nog volop gaande is. De resultaten zijn op 16 september gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters.
Elias 2-24 b draait rond de jonge ster Elias 2-24, op ongeveer 450 lichtjaar van de aarde in de stervormingsregio Ophiuchus. De planeet bevindt zich op ongeveer 55 astronomische eenheden van zijn ster: 55 keer de gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon. Daarmee staat hij bijna tweemaal zo ver van zijn ster als Neptunus van de zon. De planeet heeft waarschijnlijk een massa van enkele malen die van Jupiter; op basis van de waargenomen helderheid schatten de onderzoekers de bovengrens op ongeveer 1,9 tot 4,0 Jupitermassa’s.
Het bijzondere is dat Elias 2-24 b nog niet volledig is gevormd. Rond de jonge ster bevindt zich een zogenoemde protoplanetaire schijf, bestaande uit gas, stof, ijs en gesteente. Uit dit materiaal ontstaan planeten. In de schijf van Elias 2-24 bevindt zich een duidelijke opening, op de plaats waar de planeet is gevonden. Een groeiende planeet kan materiaal uit haar omgeving aantrekken en zo’n opening in de schijf veroorzaken. Waarnemingen met ALMA en de Very Large Telescope hadden eerder al aanwijzingen voor een planeet op deze plek opgeleverd.
De definitieve bevestiging kwam dankzij archiefgegevens van het W. M. Keck Observatory op Hawaï. De onderzoekers vonden Elias 2-24 b terug op opnamen uit 2018 en 2020. Door de positie van het lichtpunt in beide jaren te vergelijken, konden zij aantonen dat het object met de ster meebeweegt. Daarmee werd het onwaarschijnlijk dat het om een achtergrondster of een beeldartefact ging. Een coronagraaf blokkeerde daarbij het felle licht van de ster, waardoor het veel zwakkere licht van de planeet zichtbaar werd.
De ontdekking is ook van belang voor theorieën over planeetvorming. Volgens bestaande modellen zou het ongeveer vijf miljoen jaar kunnen duren om een Jupiterachtige planeet te vormen op vergelijkbare afstand van een ster. Elias 2-24 b is daar veel jonger voor. De planeet laat daarmee zien dat reuzenplaneten mogelijk aanzienlijk sneller kunnen ontstaan dan sommige modellen voorspellen, of dat daarin nog processen ontbreken. De eerdere recordhouders waren allemaal ouder dan vijf miljoen jaar.
Elias 2-24 b biedt zo een zeldzame blik op een fase die in ons eigen zonnestelsel al miljarden jaren voorbij is: de geboorte van een reuzenplaneet. Nieuwe instrumenten, waaronder de coronagraaf van NASA’s Nancy Grace Roman Space Telescope, kunnen in de toekomst mogelijk meer van zulke jonge planeten opsporen. (NASA Science)