Superzwaar zwart gat ontsnapt uit sterrenstelsel

In het centrum van de meeste sterrenstelsels bevindt zich een superzwaar zwart gat. Af en toe wordt er een gevonden dat niet precies in het centrum zit. Dat kan een aanwijzing zijn dat er een of twee andere zwarte gaten – in een of twee andere sterrenstelsels – tijdens een ontmoeting met elkaar zijn samengevloeid. Maar nu hebben astronomen voor het eerst een superzwaar zwart gat gevonden dat helemaal uit zijn stelsel is ontsnapt.

Dit zwart gat werd in 2023 toevallig ontdekt op opnamen gemaakt met de Hubble Space Telescope. Het ging om een opvallende verdichting aan het einde van een lange sliert materie die uit een sterrenstelsel op acht miljard lichtjaar afstand leek te ontspringen. Andere astronomen suggereerden echter dat het misschien ging om een sterrenstelsel zonder centrale verdikking dat toevallig van op zijn kant werd gezien. Of om een stelsel dat gedeeltelijk door de zwaartekracht van een ander stelsel uiteen is getrokken maar aan één zijde nog zijn oorspronkelijke zwarte gat heeft behouden. Vervolgwaarnemingen met de James Webb Space Telescope, verricht door Pieter van Dokkum en collega’s, hebben het pleit nu beslecht. Het gaat om een compact object dat met een plaatselijk supersone snelheid van bijna 1000 kilometer per seconde door de interstellaire ruimte beweegt. Dat doet het al zo’n 70 miljoen jaar, in welke periode het een 200.000 lichtjaar lange ‘staart’ van verhit en turbulent interstellair gas heeft achtergelaten. Aan zijn voorzijde vertoont zich de boeggolf van dit gas dat nog steeds wordt opgeveegd en samengedrukt.