Het aantal kunstmatige satellieten in een baan om de aarde neemt in hoog tempo toe. Vooral de aanleg van zogeheten megaconstellaties, zoals Starlink, zorgt ervoor dat de ruimte rond de aarde steeds dichter bevolkt raakt. Die ontwikkeling biedt maatschappelijke voordelen, zoals betere internetverbindingen en communicatie, maar heeft ook een keerzijde. Sterrenkundigen waarschuwen dat de snel groeiende satellietpopulatie een steeds grotere belemmering vormt voor astronomische waarnemingen.
In een studie die deze week verscheen in Astronomy & Astrophysics beschrijven onderzoekers deze ontwikkeling als een dreigende ‘satellietentsunami’: een gestage toename van satellieten die de kwaliteit van astronomische observaties steeds verder onder druk zet. De onderzoekers analyseerden hoe verschillende scenario’s voor de toekomstige groei van satellietconstellaties uitwerken op waarnemingen vanaf de grond en vanuit de ruimte.
Het belangrijkste probleem is dat satellieten zonlicht reflecteren. Tijdens lange belichtingen laten ze heldere sporen achter op opnamen van telescopen. Die lichtstrepen kunnen delen van een afbeelding onbruikbaar maken en de detectie van zwakke astronomische objecten verstoren. Vooral grootschalige hemelonderzoeken, waarbij grote delen van de hemel systematisch worden vastgelegd, zijn hiervoor gevoelig.
Uit de simulaties blijkt dat de hinder de komende decennia aanzienlijk kan toenemen als de geplande uitbreidingen van satellietnetwerken doorgaan. Niet alleen telescopen op aarde, maar ook ruimtetelescopen kunnen in toenemende mate met satellietsporen te maken krijgen. Daardoor neemt de hoeveelheid bruikbare waarneemtijd af en wordt het moeilijker om zeldzame of kortdurende verschijnselen, zoals passerende planetoïden of explosies van sterren, betrouwbaar vast te leggen.
De onderzoekers benadrukken dat het probleem verder reikt dan de aanwezigheid van enkele storende lichtstrepen. Moderne sterrenkunde is in toenemende mate afhankelijk van zeer grote datasets waarin uiterst zwakke signalen statistisch worden geanalyseerd. Een groeiend aantal verstoorde opnamen vermindert de wetenschappelijke opbrengst van zulke onderzoeken en verhoogt de tijd en kosten die nodig zijn om de gegevens te verwerken.
De auteurs pleiten daarom voor internationale afspraken over de helderheid, aantallen en baanconfiguraties van satellieten. De uitdaging is een evenwicht te vinden tussen de maatschappelijke voordelen van grootschalige satellietnetwerken en het behoud van de sterrenhemel als onmisbare onderzoeksomgeving. Zonder aanvullende maatregelen dreigt de verdere groei van het aantal satellieten een blijvende beperking te worden voor een belangrijk deel van de moderne sterrenkunde.