Stofhozen vormen een van de kleinste leden van een familie van geïsoleerde atmosferische wervelwindverschijnselen waartoe ook tornado’s, waterhozen, stoomhozen en vuurwervels behoren.
Stofhozen zijn meestal ongevaarlijke ‘mooi-weer-tornadootjes’, behalve voor kleinere boten en vliegtuigen.
Meteorologische diensten waarschuwen voor stofhozen, met name in streken met veel kleine luchtvaart (sportvliegtuigjes).
Vuurwervels waren te zien tijdens de jaarwisseling 2018-2019 op het Scheveningse strand, waar ze zich aan de lijzijde van vreugdevuren vormden.
Eén van de eerste beschrijvingen van stofhozen is gegeven door Benjamin Franklin.
Hij reed in 1775 te paard achter stofhozen aan.
Later zijn ze onderzocht door vele anderen. Het gaat om zijn lagedrukwervels (vortices) met een sterke opwaartse luchtstroming, die zich spiraalsgewijs rondom de kern omhoog beweegt.
In de kern zelf is er een dalende luchtstroom.
De temperatuur in de stijgende tak is 4 tot 8 °C warmer dan in de omgeving.
Typische verticale windsnelheden zijn 3-4 m/s.
Drukvariaties binnen een stofhoos zijn 2,5 – 45 hectopascal.
Hun diameter varieert van 1 tot 50 meter en ze kunnen een zichtbare hoogte van meer dan 500 meter bereiken.
De niet zichtbare (stofvrije) tak kan waarschijnlijk de top van de atmosferische grenslaag (hoogte eerste inversie) bereiken.
Stofduivels, zoals deze hozen ook wel worden genoemd, roteren zowel links als rechtsom, en ‘voelen’ dus de rotatie van de aarde niet.
Er zijn waarnemingen bekend waarbij de rotatierichting plotseling verandert, nadat een hoos een bosrand raakt.
Voor stofhozen geldt zogeheten cyclostrofisch evenwicht, wat leidt tot een relatie tussen horizontale windsnelheid en luchtdrukverschil in de kern en daarbuiten.
Door Rob Groenland en Jacob Kuiper (KNMI)(Photo credit: Rob Jastrzebski) Lees het hele artikel in het meinummer van Zenit
