Astronomen – onder wie in Nederland – hebben voor het eerst direct een zware corona-uitbarsting op een andere ster dan de zon waargenomen. De uitbarsting was een zogeheten coronal mass ejection (CME), waarbij een grote plasmawolk uit de corona van de ster ontsnapt. Zulke energierijke explosies hebben een belangrijke invloed op het ‘weer’ rond een ster en kunnen ook de atmosfeer van een nabij planeet verstoren. CME’s op onze zon veroorzaken op aarde poollicht en soms ook storingen in de communicatie en het energietransport. CME’s van de zon kunnen met speciale zonnetelescopen in de ruimte rechtstreeks worden gefotografeerd. Bij sterren is dat van wege de afstand niet mogelijk. Wel hebben astronomen ze soms langs indirecte wegen aangetoond. Bijvoorbeeld via veranderingen in het spectrum die hiermee zouden kunnen samenhangen. Maar daarmee was nog niet bewezen dat de plasmawolk definitief uit de greep van de ster was ontsnapt. Een beter teken van zo’n ontsnappende CME is een korte, forse puls van radiostraling als gevolg van de schokgolf die de CM tijdens zijn ontsnapping veroorzaakt. Joe Callingham en collega’s hebben zo’n puls nu opgepikt met de Low Frequency Array (LOFAR), een radiotelescoop in Drenthe die uit duizenden kleine antennes bestaat. Het signaal duurde enkele minuten en kwam van StKM1-1262, een rode dwerg op 135 lichtjaar van de zon. De ster is half zo zwaar als de zon, draait 20 maal zo snel rond en heeft een magnetisch veld dat 300 maal zo sterk is. De astronomen hebben uit de eigenschappen van het signaal afgeleid dat de CME met een snelheid van 2400 kilometer uit de corona van de ster werd geslingerd. Zo’n snelheid wordt bij slechts één op de 2000 CME’s van de zon gemeten. De kracht van de CME zou voldoende zijn geweest om de atmosfeer van een planeet in de leefbare zone rond de ster weg te blazen. Dat is weer een belangrijk gegeven bij het zoeken naar mogelijk leven elders in het heelal. Bij sommige kleine rode dwergen is het blijkbaar heel slecht toeven. Een toekomstig Zenit-artikel gaat nader op deze CME van StKM1 1262 in. (GB/Nature 647, blz. 603) (Image credit:Olena Shamahalo/Joe Callingham e.a.)
