Zenit november 2026

Het verre heelal

Zowel met optische, infrarood- als met radiotelescopen dringen sterrenkundigen steeds dieper door in het heelal. Omdat, als gevolg van de eindige lichtsnelheid, (grote) afstanden equivalent zijn aan ‘terugkijktijd’, gunt het ‘diepe’ heelal ons ook een kijk op het jonge heelal. Daaruit blijkt dat relatief kort na de oerknal actieve sterrenstelsels zoals radiostelsels en quasars veel vaker voorkwamen dan nu. De hoge energie-uitstoot van deze stelsels wordt veroorzaakt door superzware zwarte gaten in hun kern, die gas en stof uit hun omgeving opslokken. Wat kunnen verre quasars, waarvan er enkele recent op recordafstanden zijn ontdekt, ons vertellen over het vroege heelal? Hoe en waar zijn radiostelsels precies ontstaan en hoe konden hun zwarte gaten al zo vroeg zoveel massa vergaren? Om deze vragen te kunnen beantwoorden is het onder meer nodig om zoveel mogelijk van deze verre objecten op te sporen. Dat gebeurt met de James Webb-ruimtetelescoop, de Europese ruimtetelescoop Euclid en ook met de LOFAR-radiotelescoop. Onderzoek waarbij astronomen van de Leidse Sterrewacht nauw betrokken zijn en waarover meer valt te lezen in de thema-artikelen van Zenit november. 

• De grootste nieuwe krater op de maan
• De Nederlandse satellieten ANS en IRAS en Nancy Grace Roman
• Radiosterrenstelsels in het vroege heelal: waarnemingen met de James Webb Ruimtetelescoop
• Quasars in het jonge heelal
• De grootste radio-survey ooit met LOFAR
• Hera nadert de duoplanetoïde Didymos/Dimorphos
• De Nancy Grace Roman Space Telescope gelanceerd
• Sterbeelden in de astrofotografie
• Blinde vlekken in de sterrenkunde
• Het referentiekader van kosmische snelheidsmetingen

Dit en nog veel meer in het novembernummer van Zenit

Zenit is hét magazine voor sterrenkunde, ruimteonderzoek, weer en klimaat. Neem nu een JAARABONNEMENT